Thứ Tư, 2 tháng 3, 2011

Lây nhiễm HIV đối với trẻ em: Thách thức và kiến nghị

Đại dịch HIV/AIDS đã tác động và đe doạ đến mọi mặt trong đời sống kinh tế - xã hội và đang từng bước lan ra các nhóm dân cư trong cộng đồng, trong đó trẻ em là đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất, bị cướp đi những quyền mà lẽ ra các em phải được hưởng.

Các em không có điều kiện học tập, vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động tập thể với các bạn bè cùng lứa tuổi; bị mất đi cơ hội được tham gia bàn bạc, tiếp thu và quyết định các vấn đề liên quan đến cuộc sống, nâng cao sự hiểu biết hoặc đề xuất những mong muốn và những vấn đề liên quan đến tương lai của chính mình.

Thực trạng trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS ở Việt Nam hàng năm, nước ta có khoảng 2 triệu phụ nữ mang thai. Theo thống kê, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ mang thai là 0,39% - 0,42%. Như vậy, ước tính mỗi năm có hàng ngàn phụ nữ mang thai nhiễm HIV. Theo các kết quả nghiên cứu, tỷ lệ lây nhiễm từ mẹ sang con tại Việt Nam vào khoảng 30% - 40% (nếu người mẹ đã nhiễm HIV không được điều trị ARV), như vậy ước tính số lượng trẻ sơ sinh bị nhiễm HIV hàng năm có khoảng 400 - 600 em. Dự báo đến năm 2010, nước ta có khoảng 350.970 người nhiễm HIV, trung bình mỗi năm có thêm khoảng từ 20.000 đến 30.000 trường hợp nhiễm mới(05). Như vậy, tình hình trẻ nhiễm HIV và bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS, đặc biệt là tỷ lệ trẻ nhiễm HIV bị bỏ rơi, bị mồ côi sẽ vẫn tiếp tục tăng trong những năm tới.

Bảng dưới đây thể hiện các thông số về số trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV (nguồn dữ liệu cập nhật đến tháng 12/2007).


Nhóm dễ bị tổn thương:

Số ước tính trẻ em nhiễm HIV 3.818 (từ 2.536– 6.110) UNAIDS (12/2007)

Số ước tính TE bị ảnh hưởng (không gồm trẻ có nguy cơ cao nhiễm HIV) 283.667 Bộ LĐTBXH, 2003

Trẻ mồ côi - Cả hai cha mẹ - Mồ côi mẹ - Mồ côi cha 143.000 25% 43% 34% Bộ LĐTBXH, 2007 1.276.000 Tổng cục thống kê, 2007

Trẻ mồ côi do HIV 68.874(từ 36.695 -138.570) UNAIDS (12/2007)

Trẻ đường phố 16.000 Bộ LĐTBXH, 2007

Trẻ sử dụng ma túy 4.640-12.200 Bộ LĐTBXH, Báo cáo Bảo trợ xã hội thường niên, 2004

Trẻ tham gia vào hoạt động mua bán dâm 15.000-20.000 WCO, 2006

Trẻ sống trong các trung tâm bảo trợ 14,575 Bộ LĐTBXH, 2007

Trẻ bị buôn bán 7.000 Bộ LĐTBXH/Hunter, 2003

Trẻ nhập cư hoặc di cư tự do (tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội) 300.140 - Tổng cục thống kê, 2004

Các thách thức và khuyến nghị

Một là, cần nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ sẵn có Luật pháp Việt Nam cung cấp một cơ sở vững chắc cho việc bảo vệ và hỗ trợ trẻ em dễ bị tổn thương, kể cả những trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, rất nhiều trẻ trong số này và những người chăm sóc không được hưởng lợi từ những điều khoản đó và gặp khó khăn trong việc tiếp cận với giáo dục và dạy nghề, chăm sóc y tế, chăm sóc và điều trị HIV miễn phí và các khoản trợ cấp xã hội. Việc thiếu tính bảo mật và sự sợ hãi vì bị kỳ thị và phân biệt đối xử đã cản trở nhiều đối tượng hưởng lợi giấu không thông báo về bệnh trạng HIV của mình, trong khi đây lại chính là cơ sở để họ có thể tiếp cận với các dịch vụ. Kế hoạch tổng thể về sức khoẻ sinh sản vị thành niên đã đưa ra những cách tiếp cận mới về dịch vụ sức khoẻ sinh sản thân thiện với các em trên phạm vi rộng, tuy nhiên hạn chế về nguồn lực làm cản trở nỗ lực này. Các dịch vụ xét nghiệm và tư vấn HIV thân thiện với trẻ vị thành niên lưu động đang được thí điểm tại một số tỉnh, thành phố, nếu mô hình này thành công thì cần được áp dụng trên quy mô rộng hơn trên toàn quốc. Điều cần phải chú ý là đảm bảo tính bảo mật của kết quả xét nghiệm và đây cũng chính là rào cản chính trong việc thúc đẩy trẻ vị thành niên và thanh niên đi xét nghiệm HIV.

Hai là, tạo ra các dịch vụ xã hội hiện chưa sẵn có Nếu các rào cản tiếp cận dịch vụ được giải quyết thì Việt Nam có khả năng cung cấp nhiều dịch vụ xã hội cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV và những người chăm sóc. Tuy nhiên, có một số ít các dịch vụ thiết yếu đối với sức khoẻ của trẻ thì hoặc là chưa có hoặc cần phải được xem xét lại và áp dụng trên diện rộng. Các hỗ trợ tâm lý chuyên sâu cho trẻ em và trẻ vị thành niên chỉ mới được thực hiện trên quy mô rất nhỏ. Các can thiệp cần có thêm sự chỉ đạo, các tiêu chí tối thiểu và áp dụng trên quy mô rộng.

Ba là, giảm sự kỳ thị và phân biệt đối xử là một yếu tố chính dẫn đến thành công Trên thế giới, sự kỳ thị và phân biệt đối xử là rào cản lớn nhất đối với nỗ lực phòng chống và giảm thiểu ảnh hưởng của HIV/AIDS trong xã hội. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử đối với trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV ở Việt Nam phổ biến ở cả cộng đồng và từ những người cung cấp dịch vụ. Chính điều này hạn chế trẻ em đòi hỏi quyền lợi được chăm sóc và bảo vệ, cản trở sự tiếp cận với các dịch vụ xã hội, tạo ra môi trường không ổn định và nhiều đe dọa và hạn chế sự tham gia của trẻ vào các hoạt động xã hội. Những người sống chung với HIV/AIDS ngày càng trở nên tự tin xuất hiện trước công chúng và phát ngôn. Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều việc phải làm để duy trì và củng cố những xu hướng tích cực này.

Bốn là, phát huy các biện pháp hỗ trợ gia đình và chăm sóc thay thế Hầu hết trẻ em bị mồ côi cha hoặc mẹ ở Việt Nam (97%) được chăm sóc bởi người thân còn lại. Theo báo cáo đánh giá của Uỷ ban Dân số - Gia đình và Trẻ em và Liên minh các Tổ chức cứu trợ trẻ em về trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV thì tình trạng của trẻ mồ côi do HIV có những điểm khác biệt. Chỉ có 59% trẻ sống với một hoặc cả hai bố mẹ đẻ, 27% sống với ông bà. Hiện nay có rất ít biện pháp chăm sóc thay thế hay chăm sóc dựa vào cộng đồng cho những trẻ mà bố mẹ hoặc người thân không có khả năng hoặc không sẵn lòng chăm sóc và những trẻ em bị bỏ rơi. Những trẻ này rút cục trở thành trẻ đường phố, với nguy cơ bị lạm dụng, bị khai thác và những hành vi nguy cơ cao, hoặc sống trong các trại trẻ mồ côi, các trung tâm bảo trợ xã hội. Việc thu nhận trẻ em vào các trung tâm này không dựa trên các điều khoản pháp lý chặt chẽ và nơi ăn chốn ở của chúng không được thường xuyên kiểm tra. Trẻ nhiễm HIV có xu hướng bị cô lập bởi các trẻ khác trong trung tâm. Sự tiếp xúc với người thân rất hạn chế và trẻ em cho biết chúng cảm nhận sâu sắc sự cô đơn, bị bỏ rơi và thiếu tình yêu. Mỗi trung tâm có phương thức giúp trẻ tái hoà nhập khác nhau nhưng thường được thực hiện mà không có sự tham gia của trẻ hoặc nhân viên xã hội. Hy vọng rằng, vấn đề này sẽ được giải quyết trong tương lai gần và việc chăm sóc trẻ cần được dựa trên nhu cầu và theo phương thức tiếp cận đặc thù cho trẻ em.

Năm là, cần có thêm dữ liệu thông tin về trẻ em và HIV/AIDS Các thông tin về tỷ lệ nhiễm bệnh, đặc điểm và nhu cầu của trẻ bị ảnh hưỏng bởi HIV, tác động của các biện pháp can thiệp vẫn còn hạn chế. Cần có thêm nhiều nghiên cứu và thu thập thêm nhiều dữ liệu thông tin một cách hệ thống về trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV và các biện pháp can thiệp nhằm đưa ra những đường lối chỉ đạo tốt hơn cho việc hoạch định chính sách và lập chương trình.

Sáu là, tập trung vào nhu cầu cụ thể của trẻ em trong công tác “can thiệp giảm thiểu tác hại”. Chính phủ đã công nhận tầm quan trọng của các biện pháp can thiệp làm giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS. Chiến lược quốc gia về Phòng chống HIV/AIDS, được ban hành vào tháng 3 năm 2004, và Luật Phòng chống HIV/AIDS (năm 2006), đã khai thông cho công tác can thiệp giảm tác hại. Các bộ ngành liên quan đã đáp ứng một cách hiệu quả bằng việc xây dựng một kế hoạch hành động quốc gia. Tuy nhiên, trẻ em không được đề cập đến trong bất kỳ văn bản nào. Thời gian hai năm tiếp theo đây sẽ định ra các bước cần phải làm và Chính phủ cần đảm bảo rằng các nhu cầu cụ thể của trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV phải được đáp ứng.

Bảy là, xây dựng và ban hành “Kế hoạch hành động quốc gia vì trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS”. Ngày 26/6/2006, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 3367/VPCP-VX thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm về các hoạt động sau Hội nghị tư vấn khu vực Đông á- Thái Bình Dương về Trẻ em và HIV/AIDS, giao cho ủy ban DSGĐ&TE soạn thảo Kế hoạch Hành động quốc gia thực hiện lời kêu gọi Hà Nội về trẻ em và HIV/AIDS. Trong thời gian qua, ủy ban Dân số - Gia đình và Trẻ em trước đây, Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội hiện nay đã phối hợp cùng Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các bộ ngành liên quan cùng với sự trợ giúp tài chính và kỹ thuật của các tổ chức quốc tế như UNICEF, UNAIDS, PACT, FHI, SC/US,UK... đã hoàn thiện dự thảo văn bản Kế hoạch hành động quốc gia vì trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS đến năm 2010 và tầm nhìn 2020 với các mục tiêu và giải pháp cụ thể tập trung hỗ trợ giải quyết những tồn tại và thách thức trong lĩnh vực trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS tại Việt Nam, dự kiến sẽ đệ trình Chính phủ phê duyệt vào tháng 6 năm 2008.

BS.Nguyễn Trọng An P.Cục trưởng Cục BVCS Trẻ em

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét